Jedynym w swoim rodzaju odznaczeniem na świecie jest medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata”. Medal ten jest przyznawany przez Instytut Pamięci Yad Vashem w Izraelu, w Jerozolimie. Jest to jedyne odznaczenie cywilne jakie nadawane jest w państwie izraelskim wyłącznie nie-Żydom od 1953 r., kiedy to izraelski parlament – Kneset – przyjął odpowiednią ustawę (Ustawa o Pamięci).

Na świecie jest 20205 osób uhonorowanych tym medalem, z tego 5800 to Polacy (dane na 01.01.2004). Polska plasuje się na [pierwszym miejscu wśród narodów, których obywatele ratowali Żydów.

Co roku ok. 30 Polaków otrzymuje medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata”. Na drugim miejscu plasuje się Holandia (4586 osób).

Spośród tych tysięcy odznaczonych wymienię tylko tych powszechnie znanych ludzi. Są to: Włądysław Bartoszewski – b. Minister spraw zagranicznych, Oskar Schindler, znany w Polsce z głośnego filmu „Lista Schindlera”, Czesław Miłosz – laureat literackiej nagrody Nobla.

Wśród uhonorowanych jest też francuskie miasteczko Le Chambon – sur Lignon, które stało w czasie II wojny światowej azylem dla Żydów uciekających przed nazistami.

Nadawanie medali „Sprawiedliwy wśród narodów świata” jest wyrazem wdzięczności narodu izraelskiego wobec wszystkich tych, którzy często z narażeniem życia aktywnie sprzeciwiali się planowi eksterminacji (Holokaust) Żydów bezinteresownie.

Odznaczenie to otrzymują osoby, które w latach II wojny światowej pomagali Żydom i kładąc na szali swoje życie, ratowali ich przed śmiercią.

Uhonorowani tym tytułem mają przywilej zasadzenia swojego drzewka w Alei Sprawiedliwych i wmurowanie odpowiedniej tabliczki na Murze Sprawiedliwych w Instytucie Yad Vashem. Stają się też oni honorowymi obywatelami państwa Izrael.

Mało kto wie, że jedną z odznaczanych tym honorowym medalem jest mieszkanka (od 15 lat) naszego miasta Pani Maria Broczek. Jest jedyną w naszej gminie.

Na trop naszej bohaterki naprowadził mnie Pan doktor Tomasz Zwierzchowski.

Pani Maria urodziła się we wsi Tarakanów koło Dubna na Wołyniu w 1914 r. Wraz z mężem Leonardem i dwójką synów pracowała na niewielkim gospodarstwie rolnym.

W czasie likwidacji getta w Dubnie we wrześniu 1942 r. W nocy do ich domu przyszło trzech Żydów prosząc o ratunek.

Najpierw przechowywano ich w zakamarkach domu, a później wykopano podziemny schron na głębokości 2 metrów z zamaskowanym wejściem z obory. Do schronu schodziło się po drabinie. Posadzka w schronie wyłożona była deskami i pokryta słomą i kocami. Schron kopano w wielkiej tajemnicy przez 16 nocy.

Pani Maria codziennie przygotowywała jedzenie i w koszyku trzy razy dziennie zanosiła do schronu, prała ich bieliznę, dbała o jako taką higienę. Jedzenie, które zanosiła niczym nie różniło się od tego jakie spożywała rodzina Broczków.

I tak było przez długich 18 miesięcy, aż do wyzwolenia Wołynia w kwietniu 1944 r.

Za przechowywanie Żydów groziła kara śmierci całej rodzinie. Pani Maria wiedziała o tym i szczerze mówi, że bała się, ale nie mogła odmówić pomocy potrzebującymw imię miłości chrześcijańskiej. Ukrywanie Żydów w czasie wojny nie było rzeczą łatwą. Wspomina z trudem Pani Maria:

„Cały czas żyliśmy w strachu i niepokoju o przyszłość naszej rodziny, ale przecież trzeba było im pomóc. Trzeba było dużej odwagi i poświęcenia.”

22 maja 2001 r. Z rak Michała Sobelama, rzecznika ambasady Izraela w Polsce, w Muzeum Miejskim w Sosnowcu (nie będę wyjaśniał przyczyn odbycia tej uroczystości w tym mieście) Pani Maria Broczek otrzymała medal i honorowy dyplom pisany w języku polskim i hebrajskim „Sprawiedliwy wśród Narodów świata”

Na dyplomie napisano:

„W dowód uznania, że z narażeniem własnego życia ratował Żydów prześladowanych w latach okupacji hitlerowskiej. Imię jej uwiecznione będzie na wmurowanej tablicy w Parku Sprawiedliwych wśród narodów świata, na Wzgórzu Pamięci w Jerozolimie.”

W Izraelu do dziś żyją ukrywani przez Panią Marię Michał Fischer i Arie Piotrowski (Pietrykowski).

Dodam, że 1 987 r. Medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata” zostali odznaczeni: mąż Pani Marii – Leonard Broczek i jego rodzice za ukrywanie 16 Żydów.

Ten skromny srebrzysty krążek o niezwykłej, symbolicznej fakturze na rewersie i awersie z napisem pochodzącym z Talmudu: „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat” i wygrawerowanym nazwiskiem Pani Marii. W drewnianym, prostym pudełku niesie w sobie tak głębokie przesłanie miłości bliźniego.

Pani Maria ma dziś 90 lat. Jest skromna i pogodna. Mieszka w Bierutowie, otoczona opieką wnuczki i jej męża.

PS. Pomocą encyklopedyczną z internetu wspomógł mnie Piotr Sawicki.

 

Zygmunt Fedyk